examenkandidaten

Binnenkort is de molen van Veessen weer examenmolen voor het examen van vrijwillig molenaar. Vier kandidaten zal het vuur na aan de schenen worden gelegd over hun kennis en over hun praktische vaardigheden met een molen. Vandaag waren ze alle vier hier om kennis te maken met de molen. Voorlopig zijn ze optimistisch en ze kunnen en weten ook daadwerkelijk heel wat. Gezellig was het in ieder geval wel en leerzaam ook. Ook voor een molenaar die al lang zijn diploma heeft. Laten we hopen dat ze zullen slagen. Een van de kandidaten vond de ooievaars en hun nest aan de overkant fascinerend. Nadat hier om zeven uur de molen stil kwam te staan door windgebrek en ik hem heb afgezeild, zit er al de hele avond een ooievaar op de bovenste wiek!

examenkanditaten

Vandaag waren er drie van de vier kandidaten die in mei op onze molen examen zullen gaan doen. Een van hen was er voor het eerst, een voor de tweede keer en een was er al vaker geweest. Het was een gezellige en leerzame boel. Leerzaam voor iedereen, ook voor de molenaar die al jaren zijn diploma heeft, misschien juist wel voor hem. Met paasmaandag en de paasvuren voor de boeg, hebben we het vonken malen nog even besproken. Als vroeger een molen door een naburige brand werd belaagd door vonken, liet de molenaar zijn molen draaien met volle zeilen voor, maar met de zwichtlijnen los en de hoektouwen ook niet te vast. Het geklapper van de zeilen en de losse zwichtlijnen sloegen en veegden dan de vonken van het riet van de romp, althans, dat was de bedoeling. Naar men zegt is dit vroeger regelmatig met succes in de praktijk gebracht en nog in 2003 is dit door de vrijwillig molenaar van De Leeuw in Zeerijp gelukt.

Rouw

De molen staat in de rouw vanwege het overlijden van onze overbuurvrouw Ute.

Jaarverslag 2011

Verslag 2011 Mölle van Bats Veessen
Draaien en malen
De molenas heeft dit jaar 288961 omwentelingen gemaakt. Op 10 oktober is de teller over de kop gegaan. De beginstand was 775034, de eindstand 49883. Afgezien van zondagen is er veel gemalen, en wel op 74 dagen. Zelfs tweede kerstdag is er gedraaid. Op 26 november, de dag van de intocht van Sinterklaas is er een lange dag van wel twaalf uur gedraaid waarop er meer dan 10.000 omwentelingen zijn gemaakt, niet eerder vertoond in de periode van na de beroepsmolenaars.
Het weer was door het jaar heen erg verschillend. Er waren lange periodes van windstilte, maar voor het overige prachtig weer in het voor- en najaar. De derde november was de warmste ooit. Droogte en daardoor krimp van het hout heeft problemen opgeleverd.
Rouw
De molen heeft dit jaar in de rouw gestaan voor het overlijden van dorpsgenoot Albert Bouw, voor het overlijden van molenaar Gijs van Emous uit Hattem die nog niet zo lang geleden op onze molen zijn examen met goed gevolg had gedaan en voor onze jonge dorpsgenoot Bart Alberts.

Onderhoud

De bevestiging van de bonkelaar, het bovenste wiel aan de koningsspil, heeft dit jaar nogal voor problemen gezorgd. De droogte en het krimpen van het hout, heeft er mee te maken. Om te beginnen heb ik begin maart de wiggen ervan vastgeslagen met grote spijkers er doorheen. Reeds in mei was het weer en daarmee het hout van de molen al weer lange tijd zo droog geworden dat het weer mis ging. De bonkelaar kwam tijdens het malen los en een enkele kam van het bovenwiel is daardoor gebroken en enkele andere beschadigd. Een reservekam is er in gezet en de bonkelaar weer provisorisch vastgezet. Er kon weer worden gedraaid. Twee weken later hebben de monumentenwachters het rad beter vastgezet. Aan het eind van het jaar heeft de molenmaker de bonkelaar opnieuw vastgezet en eerst netjes uitgelijnd. De bovenas is aan de voorkant iets omhoog gebracht, zodat de kammen van het bovenwiel en bonkelaar niet meer te dicht in elkaar grijpen. Uiteraard is de vang mee afgesteld. Verder is de vang iets naar voren geplaatst. Hij sluit nu beter om het vangwiel en loopt links ook niet meer tegen het voeghout. Toen zijn ook een aantal hekstokwiggen vervangen en de kammen van het luiwiel vastgezet. Twee hoekliggers op zuidoost en enkele planken van de stelling zijn vervangen.
Achteraf gezien was slechts een kort stuk van de liggers verrot. De molenmaker heeft ook zijn ploeg rietdekkers gestuurd. Ze hebben o.a. de kap bijgestopt, maar die lijkt nog steeds te lekken op dezelfde plek linksachter.

Het onderachtkant is op de begane grond samen gespannen en verankerd.
Om de steenkuipen dicht te maken was roggepap nodig. Daartoe is een paar kilo rogge gemalen. Het tegengewicht van de windvaan is er voor de derde keer aan vastgemaakt. Hopelijk blijft het nu zitten.
Biotoop
Een jaartje of twee geleden verdween langzaam de molen van Olst, die ik in een klein gaatje tussen grote bomen bij de steenfabriek van Fortmond nog net kon zien staan, achter jonge wilgenbomen die aan de Fortmonder weg, op 600 meter afstand aan het groeien waren. In november zijn ze geknot! Dat is goed nieuws. Met dank aan de eigenaar! De molen van Olst is weer te zien. Weliswaar nog steeds met moeite, vanwege het kleine gaatje. We moeten zien dat Staatsbosbeheer, de eigenaar van de steenfabriek, dat gaatje in stand houdt. Vroeger kon je vanaf de molen van Veessen acht andere molens zien. Daarvan bestaan er nog zeven, maar er is er maar één meer zichtbaar en zelfs die was dus even weg, maar gelukkig weer terug. Bomen langs de weg Onderlangs naar het oosten worden steeds hoger en moeten nodig worden ingekort. Daartoe is er dit jaar gelobbied, maar tot nog toe zonder resultaat.
Bezoek
Een hoogtepunt was het bezoek van een groep medewerksters van Verian thuiszorg die het afscheid van een hunner op de molen en in de mulderswoning kwamen vieren.
Er was een bevriend bruidspaar dat foto's kwam maken op de molen.
Enkele jongelui uit Veessen ventileren altijd hun tevredenheid met de molen in het gastenboek op hun eigen manier: “chille plek” “vet gaaf man”. Verder waren er Amerikanen, Australiërs, Hongaren, Fransen op Nederlandse ligfietsen, Vlamingen op een tandem, Canadezen, Indonesiërs die Nederlands kunnen schrijven, Chilenen, Brazilianen en Guatemalezen. Een van de vijf kinderen van een echtpaar in Nijbroek dat ooit op onze molen trouwfoto's liet maken en dat in verwachting is van de volgende drie kinderen. Sommige Nederlanders moeten nog wat aan aardrijkskunde doen: “veel wind, suizende wieken, donkere luchten boven de IJssel, Overijssel op z'n mooist” aldus een Drent. Hij had wat eerder op de rem moeten trappen of wij moeten hem toegeven dat vanuit zijn woonplaats gezien Gelderland daadwerkelijk “over de IJssel” ligt. Het meest treffend: “Heel Nederland zou er zo uit moeten zien”. De Rotary uit Apeldoorn trof het met prachtig weer toen zij op 11 september kwamen lunchen met Engelse en Duitse gasten.
Hoog water
In januari is het water hoog geweest. Het kwam tot 4,93 boven NAP. Met laarzen aan kon de trap van de molen nog juist worden bereikt en kon er dus worden doorgedraaid terwijl het water in en rondom de molen spoelde.

Andere dingen
Marjolein Menke, kunstenares uit Epe, heeft een schilderij van de molen gemaakt. Op haar website http://www.marjoleinmenke.nl/ is meer van haar werk te zien.
Molenboek
In mei is het geschiedenisboek van de molen, geschreven door de molenaar (tevens archivaris) ten doop gehouden. Het is een boek dat bijzonder veel feitenkennis oplevert. Als vanouds was fanfare VIVO van de partij om de boel luister bij te zetten.
De buurmolen in Welsum is gerestaureerd en er is een molenaar in opleiding bij die molen betrokken die op onze molen ook enkele keren stage kwam lopen. Het is goed als die molen die tientallen jaren stil stond, ook weer gaat draaien. Met hem is de taatspot van de zuidsteen schoongemaakt en gesmeerd en de helft van de stelling geteerd. De rest van de stelling is in de loop van het jaar ook geteerd. In de natte periodes dit jaar sloegen de algen ook weer snel toe. Uit Hattem en Wapenveld kwamen een paar keer de jonge molenleerlingen Robin en Thom meedraaien.
Acties
Het molencomité was als alle jaren druk met allerlei acties om geld te fourneren voor het molenonderhoud. Onder andere met de jaarlijkse snertactie, waarbij de snert wordt betrokken van een slager in een naburig dorp.
De Stoom
De mannen van De Stoom hebben op een gegeven moment een drijfriem moeten repareren. Hun handigheid verbaast elke keer weer. De Stoom heeft uiteraard op hoogtijdagen gedraaid en doet het dankzij onderhoud goed.

De molen wordt ook graag gebruikt als achtergrond voor de promotie van de meest uiteenlopende zaken. Het is haast wel zeker dat als de marsmannetjes komen, ze eerst naar Veessens molen komen voor een fotosessie.

IJspret

Het ijs achter de molen is sterk genoeg om een mens te dragen. Mooi ijs is het niet. De ijsclub heeft verderop op een uiterwaard een ijsbaan uitgezet. Daar ligt veel beter ijs en kunnen we al veel langer op. Er is net genoeg wind om met de molen te draaien. De varkensreuzel waarmee we smeren is bij min zes kijhard. Zelfs de frituurolie die ik ook heb staan voor lagere temperaturen is stijf. Dus maar even een poosje bij de kachel gezet om weer bruikbaar te worden. Het is pas de zevende dag dit jaar dat we kunnen draaien. De teller is vandaag wel de 30.000 omwentelingen gepasseerd. Rond zes uur 's avonds ging de molen stilstaan na 2675 omwentelingen.

First lady van Zambia bezocht de molen

The one thing that was missing, was wind when the first lady of Zambia, Dr Christine Kaseba, visited the historical windmill of Veessen, 230 years old and still capable of grinding grain to flour, at the bank of the river IJssel in the Netherlands. Due to the lack of wind, the wings couldn't turn. Nevertheless, the visit was a success. The first lady showed a lot of interest.

Zelden heb ik een draaidag zo goed voorbereid als deze zaterdag, terwijl het helemaal geen draaidag is geworden. Laat me dat uitleggen. De vrouw van de president van Zambia Dr. Christine Kaseba met haar gevolg zou op bezoek komen. Dat wist ik en uiteraard wil je dan goed voor de dag komen. Je probeert zoveel mogelijk eventualiteiten uit te sluiten.

De molen stond de hele week al op het oosten en daar werd de wind ook voor zaterdag verwacht. Dat was alvast goed. Maandag en dinsdag had ik nog gedraaid in de kou, terwijl de wind verhinderde dat de omliggende wateren dicht vroren. Uiteraard ben ik binnen aan het schoonmaken gegaan. Spinnenwebben verwijderen en balken en vloeren vegen. Vrijdag sneeuwde het en ben ik aan het sneeuwruimen gegaan op de stelling, want anders kun je daar niet veilig zijn, laat staan je werk als molenaar doen waarbij je grip onder je voeten nodig hebt. Dat geldt voor het opzeilen en afzeilen en voor het kruien. En ook je gasten kan je niet toelaten op een besneeuwde stelling.

Ik heb nog handmatig het gevlucht rondgedraaid om te kijken of niet een van de wieken teveel sneeuw had verzameld, want dan zou die vanwege zijn gewicht altijd beneden gaan staan en het draaien verhinderen. Gelukkig was dat niet het geval. Ook heb ik de zeilen nog uitgetest of ze niet vastgevroren waren, maar dat was niet zo, mede dankzij het feit dat ze droog waren opgerold eerder die week na het draaien. Zelfs de oprit naar de dijk heb ik sneeuwvrij gemaakt, wat ik anders nooit doe. Toen ging de wind liggen, werd de lucht wat vochtiger en overnacht berijpte alles prachtig, ook de stelling. Zaterdagochtend was het min 15 en windstil en de wind zou de verdere dag wegblijven. Van draaien was geen enkele sprake. Opnieuw moest ik aan het vegen op de stelling om de rijp er af te halen. Uiteindelijk werd het wel heel mooi weer en met het zonnetje en zonder wind nog tamelijk aangenaam, zodat het bezoek redelijk succesvol verliep ondanks de stilstaande molen. De First Lady is een goedlachse vriendelijke vrouw en had veel belangstelling voor de molen. Dat bleek ook uit haar geïnteresseerde vragen. Al met al een bezoek om met plezier op terug te kijken.

De foto's zijn van Henri van der Beek vakfotograaf in Wapenveld. http://www.fotovanderbeek.nl/

Stormeindjes

Vandaag was er ruim voldoende wind uit het Noordwesten. Voor de prins draaien kon heel geschikt met slechts twee stormeindjes voorgespannen. Gemalen heb ik met twee stormeindjes en twee halven.

Het lijkt er op dat onze molen in het voorjaar weer examenmolen wordt. En er is nog een ander nieuwtje, maar dat hou ik nog even voor me.