Draaiende motor van de Stoom

 

Jaarverslag Mölle van Bats te Veessen over 2025

 

De molen draaide op 66 dagen gedurende 473 uur. Dat is ruim minder dan vorig jaar. Dat kwam door het weer dat zich kenmerkte door vele en langdurige perioden met heel weinig wind. De wieken hebben in die tijd toch nog 308.843 omwentelingen gemaakt. Weinig molens in de omgeving draaien zo veel.

 

Er is 225 kg gemalen en we vonden gelukkig eind van het jaar een liefhebber met drie hobbyvarkens die blij was met wat zakken meel. Hij heeft 250 kg opgehaald.

 

Op nieuwjaarsdag doken een aantal dorpsgenoten met de molenaar bij de molen in het koude water van de Hank. Het is een traditie te worden.

Op 15 september waren de molen, stoom en molenaarswoning te zien op TV Gelderland in een aflevering van Dwars door Gelderland. Klik hier om dat te bekijken.

 

Onderhoud

De molen is door schildersbedrijf Tommy Zwijnenberg geschilderd vanaf de onderkant tot en met het stellinghek. In 2024 zijn er veel stellingplanken vervangen, maar er zijn nog heel wat slechte exemplaren over zo bleek toen de schilder aan de gang ging.

De schilder heeft beloofd in 2026 terug te komen voor het bovendeel.  Er zitten “nieuwe” houten onderdelen aan de molen die al meer dan tien jaar oud zijn en nooit iets meer hebben gezien dan een laagje grondverf. Ze slaan al groen uit en de korstmossen zitten erop.

De kap lekt op een enkel plekje een paar druppels per bui.

Het luitouw dat was gebroken is weer aangesplitst.

Drie brandmelders kwamen dit jaar in storing en die zijn vervangen. We hebben nu voor het geval dat zich dat weer voordoet een nieuwe melder in reserve liggen. In juni vond het jaarlijkse onderhoud van de brandmelder plaats.

Het raampje zuidwest op de steenzolder is geborgd om te voorkomen dat het door de slechte onderdorpel opnieuw naar binnen en kapot zal vallen.

Een behoorlijk aantal windborden is met een paar schroeven vastgezet op advies van de molenmaker. Door krimp waren ze te ruim in hun plek komen te zitten en schoven elke omwenteling met een tik heen en weer.

 In maart is op de vrijwilligersdag NL doet door een grote groep mensen een flink deel van het schilderswerk afgesopt.

 Een flinke punt van het linker stormluik aan de kap is er in 2024 al af gevallen. Ook hier openbaart zich achterstallig schilderwerk. Om het regenwater buiten te houden is een plastic zak in het gat gestopt.

 Met Molendag in mei, Open Monumentendag in september en Gelderse Molendag in november was de molen uiteraard open en draaiende.

 

De apotheker in Heerde beloofde in 2024 EHBO – lessen voor twee van onze vrijwilligers, maar die belofte is nog niet ingewilligd. De brandblussers en de bliksemafleider zijn gecontroleerd. De verbinding in het wiekenkruis wordt altijd alleen optisch bezien vanaf de stelling. Op verzoek is de weerstand tussen de twee roeden nu ook gemeten. Die bedraagt 0,53 Ohm. De brandmelder en sprinklerinstallatie zijn regelmatig door Jene van Leeuwen en ondergetekende getest. De brandweer kwam enkele keren oefenen bij de molen.

 

Rouwstand

De molen heeft zes keer in de rouw gestaan, vanwege het overlijden van Dicky Pieltjes, molencomitélid Sylvia Arends, Anneke Gerrits (oud dorpsgenote op haar eigen verzoek) Merle Bos, Henk Böckers (oud molenaar van Olst) en Jan van de Wetering (molenaar van Oene).

 

Examens

Twee molenaars hebben 29 november op onze molen hun regionaal examen gehaald. Het zijn Hans Hofhuis en Will Nengerman.

 

Bezoek

Een bijzondere bezoeker was een 74-jarige molenmaker die als jongeman in 1974 de grote restauratie van toen van onze molen heeft meegemaakt. Hij kon mooi vertellen over die tijd, de molenaars van toen en dat de molen toen ook al zwaar kruide. Een Amerikaanse had dit jaar de dag van haar leven dat ze de molenaar mocht helpen met kruien. Twee Zwitsers die daar op een moderne meelfabriek werken vonden het prachtig. Zij waren zelf trots op de pas in hun fabriek geïnstalleerde zes koppels traditionele stenen en herkenden de overeenkomsten met de onze.

Mensen schreven op een maandag toen zij het klompenpad liepen in het gastenboek: “erg leuk dat hij open was en wij er een kijkje konden nemen.” Behalve uit ons eigen land waren er bezoekers uit Iran, Duitsland, Canada en de USA,

 

Versiering

Met Sinterklaas is de molen als gewoonlijk in de vlaggetjes gezet en is er gedraaid, waarvoor de goedheiligman altijd dankbaar is. 

 

Molen in de rouw voor Anneke Gerrits

 De molen is in de rouwstand gezet in verband met het overlijden van onze (oud-)dorpsgenote Anneke Gerrits. Ze leefde kennelijk zo mee met de molen, dat ze hier in haar laatste weken zelf om heeft gevraagd. 

Molen in de rouw

 De molen is in de rouwstand gezet vanwege het overlijden van ons mede molencommitteelid Sylvia Arends. 

Schilderbeurt

 Schilder Tommy Zwijnenberg is goed bezig om de onderkant van de molen tot aan de onderkant van de stelling te schilderen. 

Rouwstand

De molen is 19 maart in de rouwstand gezet vanwege het overlijden van Dicky Pieltjes die een paar huizen verderop aan de dijk woonde.

Jaarverslag over 2024 van de Mölle van Bats te Veessen

 

De molen draaide op 102 dagen gedurende 681 uur. Dat is gemiddeld zo goed als twee maal per week. De wieken hebben in die tijd 387.869 omwentelingen gemaakt. Weinig molens in de omgeving draaien zo vaak en zo veel.

Na het herstel van de techniek is er vanaf half april ook weer enkele keren met de molen gemalen en is er 475 kg graan doorheen gegaan.

Op nieuwjaarsdag doken een aantal dorpsgenoten met de molenaar bij de molen in het koude water van de Hank. Het begint een traditie te worden.

(Gebrek aan) onderhoud

De molenmaker heeft de schade van vorig jaar hersteld en eigenlijk een betere molen achtergelaten – technisch gesproken – dan dat die de laatste 25 jaar is geweest. De bovenkant van de koningsspil is namelijk aan de bovenkant aangevuld en vierkant gemaakt. Daardoor kan het wiel de bonkelaar er veel beter op worden vast gewigd.

De bovenkant van de koningsspil had schuine kanten en is vierkant gemaakt
zodat de bonkelaar er beter met wiggen aan vast kan worden gemaakt. 

Het herstel van de stelling kwam half maart gereed. We hadden te maken met vertraging doordat de molenmaker Daniel thuis geblesseerd is geraakt en een behoorlijke tijd uit de running was. Er zijn 25 planken, tien liggers en tien stijlen van het stellinghek vervangen. Verder is de deklat van het hek op zuidwest aangeheeld.

De luiluiken van de luizolder zijn voorzien van kettinkjes die voorkomen dat de luiken open kunnen blijven staan. Ze vallen onder alle omstandigheden weer dicht, wat veel veiliger is.

In maart is op de vrijwilligersdag NL doet door een grote groep mensen een flink deel van het schilderswerk afgesopt. Een wethouder heeft fanatiek meegedaan.

Teleurstellend is het dat de schilder die had gezegd in november te komen schilderen, dat afzegde en nu pas weer in maart denkt te komen. Jammer omdat de molen al jarenlang aan een schilderbeurt toe is. Er zitten “nieuwe” houten onderdelen aan die al meer dan tien jaar oud zijn en nooit iets meer hebben gezien dan een likje grondverf. Ze slaan al groen uit en de korstmossen zitten er op.

Een flinke punt van het linker stormluik aan de kap is er af gevallen. Ook hier openbaart zich achterstallig schilderwerk. Om het regenwater buiten te houden is een plastic zak in het gat gestopt.

Aan het eind van het jaar bleek weer eens dat de kap niet helemaal waterdicht is. Op het linker voeghout treffen we na regen enkele druppels water aan.

De monumentenwacht heeft het monument geïnspecteerd en is wederom met een inspectierapport en plan van aanpak gekomen. Het rapport maakte gewag van onze gedateerde verbandtrommel. Daarin is verbetering gekomen. De apotheker van Heerde schonk een nieuwe verbandtrommel en ook nog eens EHBO – lessen voor twee van onze vrijwilligers. De brandblussers en de bliksemafleider zijn gecontroleerd. De brandmelder en sprinklerinstallatie zijn regelmatig door Jene van Leeuwen en ondergetekende getest. De brandweer kwam enkele keren oefenen bij de molen.

Hoog water

Eind van vorig jaar en begin dit jaar was er een langdurig hoog water. Het water kwam tot in de molen. De bigbag met te malen graan op de begane grond is dankzij een goed idee en hulp van de molenmaker gered van nat te worden door hem een eind op te hijsen.

Rouw en vreugd

De molen is twee keer in de rouw gezet vanwege het overlijden van twee dorpsgenoten en twee keer in de vreugdestand. Dit laatste een keer vanwege de geboorte van het eerste kleinkind van de molenaar en een keer wegens het 50 jarig huwelijksjubileum van de buren twee deuren verder.

De intocht van Sinterklaas in Veessen is dit keer door omstandigheden gemist. Dus geen draaiende molen met vlaggetjes op die dag. Op Facebook, in de groep – wat gebeurt er in Veessen – is hiervoor excuus aangeboden aan Sinterklaas en de dorpsgenoten en beterschap beloofd.

Bezoek

Van twee scholen kwam een klas om een kijkje te nemen en om een rondleiding te krijgen. Ook een kerkenraad uit Nunspeet heeft de molen bezocht. Bezoek kwam ook letterlijk van het andere eind van de wereld: Nieuw-Zeeland. Vijf vrouwen uit Polen vonden het een magische plek.

Het rondje pontje, waar wij verder niets aan doen, was opnieuw, mede dankzij het mooie weer, een razend succes en zette de molen weer in het midden van de belangstelling van honderden muziekliefhebbers.

Het molencomité heeft zich weer ingespannen om gelden te fourneren met monumentendag, landelijke molendag en eiermarkt door pannenkoeken te bakken en met de snertactie. Frappant was, dat op de hoogtijdagen, inclusief Gelderse molendag de molen door gebrek aan wind niet kon draaien. Gelukkig kon dan juist met het draaien van de motor van de Stoom wat leven in de brouwerij worden gebracht, met dank aan Jene van Leeuwen.

27 januari 2025
Gerrit Kouwenhoven, molenaar.