Molenaarsexamens

Jongste molenaar in Veessen.

Maandag 14 mei was er een mooi briesje uit het zuidwesten, de ideale hoek voor de windkorenmolen De Mölle van Bats in Veessen, want dan komt de wind daar rechtstreeks over de rivier en uiterwaarden, dus zonder belemmeringen. Er was een stralend zonnetje en om half tien begon de eerste kandidaat, de jongedame Tamara van Lohuizen uit Zwolle aan het anderhalf uur durende examen voor vrijwillig molenaar. De examencommissie, bestaande uit vier mannen, legde haar het vuur na aan de schenen, maar ze doorstond de proef goed en is geslaagd. Zij mag voortaan ook alleen met de molen van Windesheim draaien waar ze al lang aktief is. Ook de volgende kandidaat, een net gepensioneerde heer uit Haren, Groningen, meneer Ber Leeuw, kreeg het diploma mee en de speld op zijn revers. De derde kandidaat, Vincent Seubring uit Warnsveld moet nog negentien jaar oud worden en is daarmee de jongste gediplomeerde molenaar van dit moment. De laatste, Casper van Beek, is als het ware buurman van de molenaar van Veessen. Hij draait op de pas gerestaureerde molen van Welsum met de fraaie naam Houdt braef standt. Nederland is weer vier molenaars rijker die zelfstandig verantwoord met een windmolen kunnen draaien.

Tamara kan best vangen

Vincent wordt ondervraagd

Bert Leeuw, Tamara van Lohuizen, Vincent Seubring en Casper van Beek

Molendag en op naar het examen

Vrijdagavond kwam nog een van de kandidaten voor het examen wat oefenen met de molen. Dat ging er dan om om goed slag te krijgen van het kruien, zeilen voorleggen en weer oprollen en het vangen van de molen.

De nationale molendag begon tam wat het bezoek betreft. De molen draaide al vroeg, vlaggen waren uitgestoken en molencomitéleden zaten al gauw te wachten met een stapel pannenkoeken, maar de loop wilde er niet erg in komen. Pas na de middag kwam er wat meer volk, maar erg veel zijn er niet geweest. Een groep van rond de twintig fietsers bracht ineens wat leven in de brouwerij. Het waren gezellige Tukkers van rond de zestig die allemaal hun partner verloren hadden en als vriendengroep gezelschap aan elkaar hebben. Met de Stoom hebben we een zakje graan gemalen en met de molen drie. Rond het middaguur kwam tijdens het malen van het laatste graan met de molen een buitje over dat de molen met vier volle zeilen voor ineens te hard liet lopen. Gelukkig kon hij nog wel gevangen worden. Er zat zelfs hagel in de bui en dus moest de bliksemafleider er nog aan, want een bui met hagel kan ook een bliksemschicht opleveren. Ook ben ik aan het vegen gegaan om de molen bij het examen een beetje toonbaar te hebben. In de middag kwam ook nog een van de andere examenkandidaten even oefenen. Intussen zijn brasems kennelijk aan het paaien en springen daarbij boven water uit. Ze zoeken zoals dat bij hen hoort het ondiepe water aan de oever van de Hank op en je kunt ze vanaf de stelling dan massaal zien zwemmen. Een boeiend gezicht.

Nationale molendag 2012

Zaterdag 12 mei 2012 Veessen doet mee aan Nationale Molendag
Het thema van de Nationale Molendag 2012 is verhalen op en rond de molen. Het publiek is uitgenodigd om bijzondere verhalen, gedichten en legendes over het leven op en rond de molens te ontdekken.
De molens staan vaak centraal in oude legendes, gezegden, sprookjes en andere volksvertellingen. Aan de hand van deze beeldbepalende objecten in de woonomgeving van de vertellers, werden gewoonten en gebruiken geillustreerd en eigen gemaakt.
Ook tegenwoordig blijven de molens een beeldbepalend gebouw in de geschiedenis van een dorp of stad. De verhalen van de molen en over het leven en werken van de hedendaagse molenaar wordt door dezelfde molenaar gedeeld met de bezoekers.

Molenaar Gerrit Kouwenhoven vertelt u in Veessen op de dag zelf graag over de Mölle van Bats en het molenaar-zijn in dit mooie IJsseldorp. Bovendien schrijft hij wekelijks in de Veluwse Kerbode een verhaaltje over het leven met en bij de molen, wat zeer wordt gewaardeerd. Ook van het geschiedenisboek over de molen waarin zeer authentieke verhalen staan, zijn nog steeds exemplaren te koop bij de molen voor de bespottelijke prijs van € 7,50. En dan te bedenken dat daarvan nog een aantal eurotjes in het onderhoud van de molen kan worden gestoken!

Burgemeester Pijnenburg hangt aan de lippen van molenaar/verteller Gerrit Kouwenhoven

Een kort stukje uit de verhalen, verteld kort na de oorlog door Max Heslinga, en in het boek terug te vinden luidt: “En de molenaars? Die zaten in alle gemoedsrust op de stelling In het zonnetje. Het had er veel van, alsof zij hun boterham met niets doen konden verdienen. De waarheid is echter anders! Ge zult me waarschijnlijk reeds begrepen hebben: dien middag was het windstil. Geen zuchtje bewoog de bladeren, zelfs niet van de populieren... Eensklaps richtte Bats zich echter op en verdween in den molen... Eventjes later echter voer er als het ware een lichte trilling door den molen en begonnen de wieken langzaam aan te loopen. Zoowaar, de molen draaide. Er was dus toch wat wind gekomen — door den molenaar reeds stilzwijgend voorspeld, hoewel de stedeling geen teekens had kunnen ontwaren, welke daarop wezen.”

Kom met een lege maag naar de molen, want als vanouds zijn er bijzonder lekkere pannenkoeken te koop gebakken van molenmeel.

Uiteraard malen we ook met stenen in De Stoom die worden aangedreven door de antieke dieselmotor en dat is een belevenis die u in wijde omgeving bij andere molens niet kunt meemaken. Dat moet u gezien en gehoord hebben!

examenkandidaten

Binnenkort is de molen van Veessen weer examenmolen voor het examen van vrijwillig molenaar. Vier kandidaten zal het vuur na aan de schenen worden gelegd over hun kennis en over hun praktische vaardigheden met een molen. Vandaag waren ze alle vier hier om kennis te maken met de molen. Voorlopig zijn ze optimistisch en ze kunnen en weten ook daadwerkelijk heel wat. Gezellig was het in ieder geval wel en leerzaam ook. Ook voor een molenaar die al lang zijn diploma heeft. Laten we hopen dat ze zullen slagen. Een van de kandidaten vond de ooievaars en hun nest aan de overkant fascinerend. Nadat hier om zeven uur de molen stil kwam te staan door windgebrek en ik hem heb afgezeild, zit er al de hele avond een ooievaar op de bovenste wiek!

examenkanditaten

Vandaag waren er drie van de vier kandidaten die in mei op onze molen examen zullen gaan doen. Een van hen was er voor het eerst, een voor de tweede keer en een was er al vaker geweest. Het was een gezellige en leerzame boel. Leerzaam voor iedereen, ook voor de molenaar die al jaren zijn diploma heeft, misschien juist wel voor hem. Met paasmaandag en de paasvuren voor de boeg, hebben we het vonken malen nog even besproken. Als vroeger een molen door een naburige brand werd belaagd door vonken, liet de molenaar zijn molen draaien met volle zeilen voor, maar met de zwichtlijnen los en de hoektouwen ook niet te vast. Het geklapper van de zeilen en de losse zwichtlijnen sloegen en veegden dan de vonken van het riet van de romp, althans, dat was de bedoeling. Naar men zegt is dit vroeger regelmatig met succes in de praktijk gebracht en nog in 2003 is dit door de vrijwillig molenaar van De Leeuw in Zeerijp gelukt.

Rouw

De molen staat in de rouw vanwege het overlijden van onze overbuurvrouw Ute.

Jaarverslag 2011

Verslag 2011 Mölle van Bats Veessen
Draaien en malen
De molenas heeft dit jaar 288961 omwentelingen gemaakt. Op 10 oktober is de teller over de kop gegaan. De beginstand was 775034, de eindstand 49883. Afgezien van zondagen is er veel gemalen, en wel op 74 dagen. Zelfs tweede kerstdag is er gedraaid. Op 26 november, de dag van de intocht van Sinterklaas is er een lange dag van wel twaalf uur gedraaid waarop er meer dan 10.000 omwentelingen zijn gemaakt, niet eerder vertoond in de periode van na de beroepsmolenaars.
Het weer was door het jaar heen erg verschillend. Er waren lange periodes van windstilte, maar voor het overige prachtig weer in het voor- en najaar. De derde november was de warmste ooit. Droogte en daardoor krimp van het hout heeft problemen opgeleverd.
Rouw
De molen heeft dit jaar in de rouw gestaan voor het overlijden van dorpsgenoot Albert Bouw, voor het overlijden van molenaar Gijs van Emous uit Hattem die nog niet zo lang geleden op onze molen zijn examen met goed gevolg had gedaan en voor onze jonge dorpsgenoot Bart Alberts.

Onderhoud

De bevestiging van de bonkelaar, het bovenste wiel aan de koningsspil, heeft dit jaar nogal voor problemen gezorgd. De droogte en het krimpen van het hout, heeft er mee te maken. Om te beginnen heb ik begin maart de wiggen ervan vastgeslagen met grote spijkers er doorheen. Reeds in mei was het weer en daarmee het hout van de molen al weer lange tijd zo droog geworden dat het weer mis ging. De bonkelaar kwam tijdens het malen los en een enkele kam van het bovenwiel is daardoor gebroken en enkele andere beschadigd. Een reservekam is er in gezet en de bonkelaar weer provisorisch vastgezet. Er kon weer worden gedraaid. Twee weken later hebben de monumentenwachters het rad beter vastgezet. Aan het eind van het jaar heeft de molenmaker de bonkelaar opnieuw vastgezet en eerst netjes uitgelijnd. De bovenas is aan de voorkant iets omhoog gebracht, zodat de kammen van het bovenwiel en bonkelaar niet meer te dicht in elkaar grijpen. Uiteraard is de vang mee afgesteld. Verder is de vang iets naar voren geplaatst. Hij sluit nu beter om het vangwiel en loopt links ook niet meer tegen het voeghout. Toen zijn ook een aantal hekstokwiggen vervangen en de kammen van het luiwiel vastgezet. Twee hoekliggers op zuidoost en enkele planken van de stelling zijn vervangen.
Achteraf gezien was slechts een kort stuk van de liggers verrot. De molenmaker heeft ook zijn ploeg rietdekkers gestuurd. Ze hebben o.a. de kap bijgestopt, maar die lijkt nog steeds te lekken op dezelfde plek linksachter.

Het onderachtkant is op de begane grond samen gespannen en verankerd.
Om de steenkuipen dicht te maken was roggepap nodig. Daartoe is een paar kilo rogge gemalen. Het tegengewicht van de windvaan is er voor de derde keer aan vastgemaakt. Hopelijk blijft het nu zitten.
Biotoop
Een jaartje of twee geleden verdween langzaam de molen van Olst, die ik in een klein gaatje tussen grote bomen bij de steenfabriek van Fortmond nog net kon zien staan, achter jonge wilgenbomen die aan de Fortmonder weg, op 600 meter afstand aan het groeien waren. In november zijn ze geknot! Dat is goed nieuws. Met dank aan de eigenaar! De molen van Olst is weer te zien. Weliswaar nog steeds met moeite, vanwege het kleine gaatje. We moeten zien dat Staatsbosbeheer, de eigenaar van de steenfabriek, dat gaatje in stand houdt. Vroeger kon je vanaf de molen van Veessen acht andere molens zien. Daarvan bestaan er nog zeven, maar er is er maar één meer zichtbaar en zelfs die was dus even weg, maar gelukkig weer terug. Bomen langs de weg Onderlangs naar het oosten worden steeds hoger en moeten nodig worden ingekort. Daartoe is er dit jaar gelobbied, maar tot nog toe zonder resultaat.
Bezoek
Een hoogtepunt was het bezoek van een groep medewerksters van Verian thuiszorg die het afscheid van een hunner op de molen en in de mulderswoning kwamen vieren.
Er was een bevriend bruidspaar dat foto's kwam maken op de molen.
Enkele jongelui uit Veessen ventileren altijd hun tevredenheid met de molen in het gastenboek op hun eigen manier: “chille plek” “vet gaaf man”. Verder waren er Amerikanen, Australiërs, Hongaren, Fransen op Nederlandse ligfietsen, Vlamingen op een tandem, Canadezen, Indonesiërs die Nederlands kunnen schrijven, Chilenen, Brazilianen en Guatemalezen. Een van de vijf kinderen van een echtpaar in Nijbroek dat ooit op onze molen trouwfoto's liet maken en dat in verwachting is van de volgende drie kinderen. Sommige Nederlanders moeten nog wat aan aardrijkskunde doen: “veel wind, suizende wieken, donkere luchten boven de IJssel, Overijssel op z'n mooist” aldus een Drent. Hij had wat eerder op de rem moeten trappen of wij moeten hem toegeven dat vanuit zijn woonplaats gezien Gelderland daadwerkelijk “over de IJssel” ligt. Het meest treffend: “Heel Nederland zou er zo uit moeten zien”. De Rotary uit Apeldoorn trof het met prachtig weer toen zij op 11 september kwamen lunchen met Engelse en Duitse gasten.
Hoog water
In januari is het water hoog geweest. Het kwam tot 4,93 boven NAP. Met laarzen aan kon de trap van de molen nog juist worden bereikt en kon er dus worden doorgedraaid terwijl het water in en rondom de molen spoelde.

Andere dingen
Marjolein Menke, kunstenares uit Epe, heeft een schilderij van de molen gemaakt. Op haar website http://www.marjoleinmenke.nl/ is meer van haar werk te zien.
Molenboek
In mei is het geschiedenisboek van de molen, geschreven door de molenaar (tevens archivaris) ten doop gehouden. Het is een boek dat bijzonder veel feitenkennis oplevert. Als vanouds was fanfare VIVO van de partij om de boel luister bij te zetten.
De buurmolen in Welsum is gerestaureerd en er is een molenaar in opleiding bij die molen betrokken die op onze molen ook enkele keren stage kwam lopen. Het is goed als die molen die tientallen jaren stil stond, ook weer gaat draaien. Met hem is de taatspot van de zuidsteen schoongemaakt en gesmeerd en de helft van de stelling geteerd. De rest van de stelling is in de loop van het jaar ook geteerd. In de natte periodes dit jaar sloegen de algen ook weer snel toe. Uit Hattem en Wapenveld kwamen een paar keer de jonge molenleerlingen Robin en Thom meedraaien.
Acties
Het molencomité was als alle jaren druk met allerlei acties om geld te fourneren voor het molenonderhoud. Onder andere met de jaarlijkse snertactie, waarbij de snert wordt betrokken van een slager in een naburig dorp.
De Stoom
De mannen van De Stoom hebben op een gegeven moment een drijfriem moeten repareren. Hun handigheid verbaast elke keer weer. De Stoom heeft uiteraard op hoogtijdagen gedraaid en doet het dankzij onderhoud goed.

De molen wordt ook graag gebruikt als achtergrond voor de promotie van de meest uiteenlopende zaken. Het is haast wel zeker dat als de marsmannetjes komen, ze eerst naar Veessens molen komen voor een fotosessie.